Birger Jarl Magnusson b. 1200 d. 21 październik 1266

From Rodovid PL

Osoba:572569
Ród Bjelbo
Płeć Mężczyzna
Imię i nazwisko (po urodzeniu) Birger Jarl Magnusson
Rodzice

Magnus Minneskold [Bjelbo]

w Ingrid Ylva Sunesdotter (of Bjelbo) [Swerker] b. 1180? bur. 26 październik 1252

Wiki-strona wikipedia:pl:Birger_jarl

Lista wydarzeń

1200 urodzenie:

narodziny dziecka: Gregers Birgersson [Bjälboätten] d. 1276

narodziny dziecka: Magnus I Birgersson Sverre [Sverre]

nadanie tytułu: jarl

1243 narodziny dziecka: Waldemar I Birgersson [Bjelbo] b. 1243 d. 26 grudzień 1302

1245 narodziny dziecka: Katarina de Suède [Bjelbo] b. 1245 d. 1289

21 październik 1266 śmierć:

Notatki

Birger Magnusson, znany jako Birger jarl (ur. ok. 1210, zm. 21 października 1266) – możnowładca szwedzki, jarl od 1248, regent swego małoletniego syna króla Waldemara od 1250, prawdopodobnie założyciel Sztokholmu. Uznawany za najwybitniejszego męża stanu średniowiecznej Szwecji, twórcę skonsolidowanego Królestwa Szwecji[1].

Birger pochodził z potężnego rodu możnowładczego Folkungów[2]. Jego ojcem był Magnus Minnesköld, a matką Ingrid Ylva, wnuczka króla Szwecji Swerkera I Starszego z rodu Swerkerydów. Wczesny okres jego życia nie jest znany, pojawia się w źródłach w otoczeniu króla Eryka XI po jego restauracji w 1234 r. W połowie lat 30. XIII w. poślubił Ingeborgę, siostrę króla Eryka XI. W kolejnych latach umacniał swoją pozycję i stał się najbardziej wpływową osobą na dworze szwagra, a w 1248 r. otrzymał od niego funkcję jarla[3]. Być może w tym okresie dowodził wyprawą przeciwko Nowogrodowi Wielkiemu, zakończoną porażką z wojskami Aleksandra Newskiego w bitwie nad Newą (1240 r.), przy czym późna tradycja rosyjska wspomina, że dowodzący wojskami szwedzkimi podczas tej bitwy "król" został raniony w twarz przez samego Aleksandra Newskiego (temu zwycięstwu Aleksander zawdzięczał swój przydomek)[4]. W 1248 r. król Eryk XI został upomniany przez legata papieskiego Wilhelma z Modeny z powodu nieprzestrzegania zasad wiary, co wykorzystał Birger, stając po stronie kościelnej. Ten wybór jeszcze bardziej umocnił jego pozycję wobec króla, przeciwko któremu wybuchła wówczas rebelia. Prawdopodobnie w 1249 r. wyprawił się z krucjatą przeciwko pogańskim Tavastianom w Finlandii (stanowiącej domenę jarlów szwedzkich), ostatecznie zapewniając szwedzkie panowanie w tym kraju. Istnieją jednak przypuszczenia, że wyprawa ta mogła odbywać się wcześniej (nawet pod koniec lat 30., być może nawet bitwa nad Newą miała miejsce po tej wyprawie), szczególnie, że źródła wskazują też, że właśnie w 1249 r. Birger prowadził negocjacje z królem norweskim Haakonem IV Starym, co zmniejsza prawdopodobieństwo, by jeszcze w tym samym roku mógł on wyruszyć w drogę do Finlandii[5]. Być może właśnie podczas wyprawy Birgera do Finlandii (o ile faktycznie odbywała się ona w tym czasie) zmarł, nie pozostawiając syna, Eryk XI, a na nowego króla szwedzkiego wybrany został syn Birgera – Waldemar. W ten sposób ostatecznie zakończony został krwawy i długotrwały konflikt o szwedzką koronę, toczony od stu lat przez przedstawicieli dwóch rodów, Erykidów i Swerkerydów – młody Waldemar mógł wykazać się pochodzeniem od obu z nich (przez ojca od Swerkerydów, przez matkę od Erykidów). Sam Birger, wobec młodego wieku syna, został regentem Królestwa Szwecji i sprawował rządy w Szwecji aż do swej śmierci (mimo iż Waldemar w jej momencie nie był już dzieckiem). Można przypuszczać, że obok ambicji, jednym z czynników, które spowodowały działania Birgera w celu zapewnienia tronu synowi, była troska o swoje bezpieczeństwo – konkurentami do objęcia następstwa po Eryku XI byli m.in. synowie Knuta Lange, przeciwnicy Birgera. Skumulowanie władzy w rękach Birgera spotkało się z opozycją Knutssonów, wspartych przez innych możnych szwedzkich oraz miasta Hanzy, jednak Birger pokonał ich w 1251 r. w bitwie na moście Herrevads (konkurenci zostali zabici)[6]. W okresie regencji Birger dokonał reformy i konsolidacji struktur państwowych Szwecji, redukując wpływy thingów i lokalnych możnych oraz wzmacniając władzę centralną. Mimo że dotąd król był ograniczony w swej działalności legislacyjnej przez thingi, wydał obowiązujące w całym kraju prawa (co samo w sobie było ewenementem, bowiem dotąd każda prowincja rządziła się swoimi prawami) zapewniające porządek wewnętrzny, m.in. zabraniające ataków na domy, kościoły oraz thingi, ograniczając w ten sposób obyczaj krwawej zemsty rodowej. Poprawił sytuację kobiet w społeczeństwie, z jednej strony chroniąc je przed uczynieniem z nich ofiar krwawych porachunków rodowych, z drugiej dając im udział w spadku po śmierci rodziców (w wysokości połowy udziału syna). Wykluczył też z postępowań sądowych praktykowane dotąd ordalia (próbę ognia czy żelaza). Zamienił istniejący dotąd obowiązek służby na statkach określonej liczby osób z poszczególnych rejonów królestwa na podatek, uniezależniając w ten sposób władcę w dużym stopniu od lokalnych możnowładców[7]. Dużą uwagę Birger przykładał do kwestii gospodarczych – jego celem było powiększenie dochodów korony, co chciał osiągnąć poprzez promowanie produkcji i handlu. Najprawdopodobniej to właśnie Birger założył ok. 1252 r. Sztokholm, późniejszą stolicę Szwecji – jego lokalizacja obok względów strategicznych miała też zapewnić rozwój miasta jako istotnego punktu handlowego. Birger zawarł m.in. porozumienia z głównymi miastami Hanzy (Lubeka w 1252 r., Hamburg w 1261 r.), wcześniej występującymi zbrojnie przeciwko niemu, w których zwalniał pochodzących z tych miast kupców z wszelkich opłat. Zachęcał też osadników niemieckich do osiedlania się w szwedzkich miastach (przede wszystkim Sztokholmie), zastrzegając jednocześnie, że będą oni poddani jurysdykcji królewskiej. Bardzo szybko Sztokholm stał się jednym z największych miast Szwecji i głównym ośrodkiem handlowym królestwa. Obecność Niemców w szwedzkich miastach pozytywnie wpływała na rozwój cywilizacyjny kraju, stanowiła też znaczący impuls dla szwedzkiej gospodarki. Prawdopodobnie także Birger ściągał niemieckich fachowców do rozbudowy kopalni miedzi w Falun i żelaza w Norberg. Jednocześnie jednak Birger, próbując zapobiec niemieckiej dominacji w handlu, zawarł traktat handlowy z królem Anglii Henrykiem III Plantagenetem[8]. W polityce zagranicznej Birger zmierzał do zacieśnienia sojuszu Szwecji z Norwegią i Danią. Zakończył spory między Szwecją i tymi królestwami, wydał swoją najstarszą córkę Ryksę za następcę norweskiego tronu, Haakona Haakonssona Młodego (1251; układ z Norwegią, prawdopodobnie zawarty już w 1249 r., dał swoje owoce podczas buntu przeciwko Birgerowi w 1251 r., gdy król Norwegii odmówił pomocy buntownikom), a dla swego najstarszego syna króla Waldemara zapewnił małżeństwo z Zofią, córką króla duńskiego Eryka IV (1260; układ z Danią został zawarty w 1257 r., a już w 1254 r. Birger odmówił Norwegom pomocy w wojnie przeciw Danii). Co więcej, sam później ożenił się z Matyldą, wdową po innym duńskim królu Ablu[9]. Zabiegi Birgera o konsolidację i umocnienie Szwecji miały jednak jeden wyjątek: sam Birger wydzielił swoim trzem pozostałym synom (obok pierworodnego, Waldemara, króla) znaczne terytoria jako lenna. Po śmierci Birgera dało to młodszym braciom Waldemara zasoby niezbędne do pokonania Waldemara i stało się potem źródłem dalszych konfliktów[10]. Birger został pochowany wraz ze swoją drugą żoną w kościele opactwa Varnhem[11]. Jako do najbardziej znaczącej postaci szwedzkiej państwowości w średniowieczu, odwoływała się do niego XIX-wieczna szwedzka tradycja państwowa. M.in. wystawiono jego pomnik w Sztokholmie, a także przygotowano w stolicy monumentalny grobowiec, gdzie jego szczątki miały być przeniesione. Współcześnie Birger został bohaterem powieści Jana Guillou Dziedzictwo rycerza Arna.

Birger był dwukrotnie żonaty. Ok. 1238 r. ożenił się z Ingeborgą, córką króla Szwecji Eryka X. Ta zmarła w 1254 r., a Birger w 1261 r. ożenił się ponownie, tym razem z Matyldą, córką hrabiego Holsztynu Adolfa IV i wdową po królu Danii Ablu. Nie jest znana dokładna liczba dzieci, ze znanych można wymienić: dzieci z pierwszego małżeństwa: Waldemara (zm. 1302), króla Szwecji, później księcia Gotalandii, Magnusa (zm. 1290), księcia Sudermanii, a następnie króla Szwecji, Eryka (zm. 1275), księcia Smalandii, Ryksę (zm. 1288), żonę księcia norwerskiego Haakona Haakonsona, a następnie księcia Werle Henryka I, Krystynę (zm. ?), żonę Sigge Guttrmssona, Ingeborgę (zm. 1302), żonę księcia Saksonii-Lauenburg Jana I, dzieci z pierwszego lub drugiego małżeństwa: Benedykta (zm. 1291), kanclerza swego brata króla Magnusa, księcia Finlandii i biskupa Linköping, Katarzynę (zm. ?), żonę księcia Anhaltu-Zerbst Zygfryda I, nieślubnego syna Gregersa (zm. 1276)[12].


Od dziadków do wnuków

Dziadkowie
Гермунд
nadanie tytułu: 1270 - 1275, Великий Князь Литовський
Zofia Włodzimierzówna (of Minsk)
urodzenie: 1141
ślub: w Waldemar I Wielki , Viborg (Denmark)
nadanie tytułu: 1157 - 1182, Viborg (Denmark), reine consort de Danemark
śmierć: 5 maj 1198
Canute V (Knut) ? (of Denmark)
urodzenie: < 1130
ślub: w Helena Sverkerska (of Sweden)
śmierć: 9 sierpień 1157, Roskilde
Karl VII
urodzenie: 1130
nadanie tytułu: Hovding of Gotland
ślub: Christine Stigsdotter
śmierć: 12 kwiecień 1167
Dziadkowie
Rodzice
Birger Brosa ?
urodzenie: 9 styczeń 1202, Visingsö, Sweden
Ingrid Ylva Sunesdotter (of Bjelbo)
urodzenie: 1180?, (born c. 1180s, died c. 1250–1255),
pogrzebenie: 26 październik 1252
Rodzice
 
== 3 ==
Birger Jarl Magnusson
urodzenie: 1200
nadanie tytułu: jarl
śmierć: 21 październik 1266
== 3 ==
Dzieci
Zofia Estrydsen
urodzenie: 1241
ślub: Waldemar I Birgersson
nadanie tytułu: 1260, reine consort de Suède
śmierć: 1286
Waldemar I Birgersson
urodzenie: 1243
ślub: Zofia Estrydsen
nadanie tytułu: 1250 ? 1275, King of Sweden
śmierć: 26 grudzień 1302
Siegfrid d'Anhalt-Zerbst (Siegfrid Ier)
urodzenie: 1230
nadanie tytułu: 1252, Prince d'Anhalt-Zerbst
ślub: Katarina de Suède
inne: 1290, Abdication
śmierć: 25 marzec 1298, Köthen (Anhalt)
Katarina de Suède
urodzenie: 1245
ślub: Siegfrid d'Anhalt-Zerbst (Siegfrid Ier)
nadanie tytułu: 17 październik 1259, Princesse d'Anhalt-Zerbst
śmierć: 1289
Gregers Birgersson
nadanie tytułu: herr Gregers, riddare
śmierć: 1276
Dzieci
Wnuki
Przemysł II Piast
urodzenie: 14 październik 1257, Posen
ślub: Ryksa Szwedzka Birgersson
nadanie tytułu: 1273 -, герцог Великопольский
nadanie tytułu: 1290 - 1291, король Польши
ślub: w Margarethe de Brandebourg
nadanie tytułu: 1295 - 8 luty 1296, король Польши
śmierć: 8 luty 1296, Rogoźno, Polen
Agnese de Brandebourg
urodzenie: 1275
ślub: w Albrecht I von Anhalt-Zerbst
nadanie tytułu: 1300, Princesse d'Anhalt-Zerbst
śmierć: 1329
Лютгард
urodzenie: 1251?
ślub: w Albrecht I von Anhalt-Zerbst
śmierć: >28 luty 1289
Albrecht I von Anhalt-Zerbst
ślub: Лютгард
nadanie tytułu: 1295?, Prinz von Anhalt-Zerbst
ślub: Agnese de Brandebourg
śmierć: 17 sierpień 1316
Siegfrid d'Anhalt-Zerbst
śmierć: 25 luty 1317, Magdebourg
Magnus Gregersson
inne: Bjälboättens oäkta gren
nadanie tytułu: svensk riddare
ślub: Ragnhild Erlandsdotter
ślub: Ingegärd Filipsdotter
ślub: N. /dotter Till Karl Tjelvason/
śmierć: 1321 - 1327
Wnuki

Odsłonięć
W innych językach